WULKANY I WULKANIZM

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

O WULKANACH WIEMY NA OGÓŁ DOŚĆ DUŻO,O WULKANIZMIE ZNACZNIEJ MNIEJ. NIE MA W TYM SPRZECZNOŚCI.WULKANY. WULKANY OD DAWNA BUDZIŁY GROZĘ, ALE TEŻ CIEKAWOŚĆ.O TYM, ŻE WULKANIZM TO POTĘŻNY CZYNNIK GEOLOGICZNY KSZTAŁTUJĄCY OBLICZE CAŁEJ NASZEJ PLANETY, GEOLODZY PRZEKONALI SIĘ STOSUNKOWO NIEDAWNO.

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------


Wulkan - mniej lub bardziej regularny stożek wyrzucający z krateru lawę i materiały piroklastyczne (bomby, lapille i popiół), śczęsto zwięczony piuropuszem dymu - to jedno z najbardziej efektownych zjawisk natury. O wulkanach wspominał już Herodot - w wierzeniach jego ziomków były podziemną kuźnią, w której Hefajstos kuł oręże dla bogów i ludzi. Już w starożytnosci szukano racjonalnego wyjaśnienia tego zjawiska. Za pierwszą ofiarę nauki jest uważany Empedokles z Akragas, który pragnąc zgłębić tajemnice wnętrza Etny wpadł do jej krateru. W basenie Morza Śródziemnego - kolebce cywilizacji - wulkany budziły nie tylko cikawość, ale i grozę.Wybuch wulkanu na wyspie Thera około 1500 roku p.n.e. przyczynił się do upadku cywilizacji minonskiej. Obłok popiołów wulkanicznych, zasłaniających Słońce w odległym o przeszło 1000 km Egipcie, spowodował słynne "egipskie ciemności". Jeszcze większe wrażenie wywarł wybuch Wezuwiusza w 79 roku, który zniszczył okoliczne miasta: Pompeje, Herakulanum i Stabiae.

Mijały wieki, rozszerzał się horyzont geograficzny , na odległych lądach i wyspach podróżnicy spotykali liczne wulkany.Wiele przejawów wulkanizmu w odległych niezaludninych rejonach uchodzilo jednak uwadze.Tak też stracono możliwość obserwacji wielu ciekawych erupcji jak np. wybuch wulkanu Katmai w1912 roku na Alasce w Dolinie Dziesięciu Tysięcy Dymów.



Bardzo długo jeszcze, gdyż aż do ostatnich dziesięcioleci, obraz wulkanizmu ziemskiego był niepełny.Wiele jego przejawów , ukrytych pod grubą powłoką wody oceanicznej, było niedostępnych obserwacji.Znaczny postęp w badaniach dynamiki procesów przyniósł Międzynarodowy Rok Geofizyczny (1957-1958) i podjęty wkrótce projekt badania górnego płaszcza Ziemi (UMP) oraz inne programy badawcze.Okazało się, że grzbiety śródoceaniczne, podobne do znanego od stu lat Grzbietu Środkowoatlantyckiego, opasują całą kulę ziemską podwodnymi łańcuchami o łącznej długości 70 tys.km.



Eksolozywny wulkanizm był przyczyną najbardziej znanych katastrof wulkanicznych, wśród których wybuch Wezuwiusza w 79 roku i Mont Pelée na Martynice nie należał do największych. Latem 1815 roku wybuchł wulkan Tambora na Wyspach Sundajskich . Eksplozja zmiotła górę o średnicy podstawy 40 km, obniżając jej wysokość o 1500 m. Na jej miejscu powstał lej o średnicy 6 km i głębokości 500 m. W powietrze wyleciało 150 km sześciennych materiału skalnego.Wyliczanie katastrof wulkanicznych mogłoby sugerować, wulkanizm jest tylko żródłem nieszczęść. Rzeczywistość jest jednak bardziej złożona. Wulkanizm to jednocześnie twórczy czynnik natury sprzyjający powstawaniu warunków korzystnych dla człowieka. Nie jest przypadkiem, że do najgęściej zaludnionych obszarów świata należą rejony wulkaniczne - W-a Jawa i Wyspy Japońskie.

Wulkanizm to nie tylko wylewy law i erupcje materiałów piroklastycznych. Towarzyszy mu emisja gazów,par i gorących roztworów. Wszystkie te przejawy wynoszą na powierzchnię Ziemi nowe porcje cennych dla człowieka pierwiastków np. siarki, miedzi, selenu, rtęci, srebra i złota.

Duże znaczenie dla człowieka mają same skały wulkaniczne. W wodach okalających wyspy wulkaniczne kwitnie bujne życie (Kuryle,Kamczatka, Aleuty). Wulkaniczne gleby zapewniają wysokie plony ananasów na Hawajach, kawy w Brazyli,bawełny na wyżynie Dekanu. Iły montmorillonitowe, będące produktem rozkładu wulkanicznych popiołów, są materiłem poprawiającym strukturę gleby. Bazalty,andezyty,porfiry i ich tufy są cennymi kamieniami budowlanymi i dekoracyjnymi.

Problemami wulkanizmu zajmują się nieliczni badacze, choć potęga wulkanów i ich tajemnczość interesuje wszystkich ludzi. Czynne i wygasłe wulkany kryją w sobie wiele problemów do wyjaśnienia.

Materiał opracowany na podstawie artykułu

prof. W.Ryka, dr H. Sylwestrzaka


[main page] [działalność] [sekcje] [aktualności] [galeria] [księga gości] [linki] [ankieta] [e-mail]